Berichten over backpacking

De kunst van te leven is: thuis te zijn alsof men op reis is. (G. Bomans)

Via het televisiescherm voor mijn neus maak ik de landing live mee. Het vliegtuig snijdt zich minutenlang door een grijs wolkendek. Eindelijk duiken onder mij de eerste velden en akkers op, vale groenbruine vlekken onderbroken door eenzame boerderij.
Terwijl regen het vliegtuig laat huilen, raken de wielen het grijze tarmac. Door de intercom weerklinkt de stem van de stewardess die ons verzoekt om alle elektronische spulletjes uitgeschakeld te laten en te blijven zitten tot het vliegtuig volledig stilstaat. Nog geen seconde later klinkt het gepiep van een eerste sms en leest een gelukkige nomofoob de binnengeslopen boodschap. Onze rugzakken rollen bijna als eerste van de transportband, hun beschermhoes nog slechts een kleurenschim van het begin. De douaneformaliteiten verlopen vlot en rond acht uur staan we te wachten op de bus die ons naar onze volgende bestemming zal brengen, veertig kilometer verwijderd van de luchthaven. Na meer dan een uur wachten geven we het op en gaan we op zoek naar een alternatief. Niemand geeft ons een verklaring. File, horen we fluisteren, door de regen. Gelukkig heeft de trein vijftien minuten vertraging waardoor we net op tijd zijn. De mensen rondom ons zwijgen, lezen of staren buiten. Een ouder koppel probeert tevergeefs een praatje te maken met de andere reizigers. Wij zijn te moe, de rest niet geïnteresseerd. Ze kruipen dieper in hun jassen en stilte weg.
Aan het station staat er geen enkele taxi te wachten. We wachten vijf , tien minuten, een kwartier. In het station informeer ik naar de verdwenen taxi's. De loketbediende haalt de schouders op. Hij wordt betaald om treintickets te geven, maar taxi's horen niet bij zijn jobinhoud. Bel er een op. Ik zeg geen gsm bij te hebben. Ik lees het onbegrip in zijn ogen: je telephone, donc je suis.
Om 10.54u staan we eindelijk voor de vertrouwde blauwe deur. We zijn bijna drie uur onderweg geweest om 45 kilometer af te leggen.

Een paar dagen later luisteren we in de zetel naar het middagnieuws. In Teheran vechten jongeren wanhopig tegen het herkozen juk van de mullah's. In Belgie laait de discussie op of kinderopvangverblijven al dan niet auteurrechten moeten betalen aan SABAM voor de muziek die ze spelen voor de kindertjes.

We zijn meer dan negen maanden van huis geweest. We legden meer dan 45,000 km af, bezochten acht landen, namen 25 vluchten, brachten 9 volle dagen op een trein door, reisden in talloze bussen, tuktuks, songthaews en taxi's.

Meer dan 1,000 foto's en talloze verhalen wachten om gedeeld te worden. Het is heerlijk thuiskomen.

Samen met de warme olie vloeien mijn gedachten weg van de massagetafel. Het geluid van de klaterende bron en de plantenschaduwen op de windwiegende rotan vervagen. Mei is ongemerkt overgegaan in juni: de korrels van de zandloper worden steeds fijner en glijden sneller door de trechteropening.

Al negen maanden zijn we onderweg in een odyssee der zintuigen. Een monotone mantra van ijzeren wielen op rails voert ons van Moskou naar het Baikalmeer. Een felrode zon blust zichzelf bij zondersondergang in een Mongools meer. Frisgroene koriander mengt zich met de fletsstinkende doeriangeur op een Thaise markt. We drinken mierzoete Birmese thee op Mahanbadoola Road. Tropische regendruppels mengen zich met zweet tijdens een stortbui op Bali.

Het is 31 mei. Een zilte zeebries zorgt voor een beetje verkoeling op het heetst van de dag. Een volhardende zonneklopper ligt te bakken op het witte zandstrand van Sanur, terwijl een visser in de schaduw van een parasolboom loom zijn netten in orde brengt voor de volgende dag. Eenenvijftig jaar geleden stierf in Brussel Adrien-Jean Le Mayeur de Merpres aan oorkanker. Na vele omzwervingen belandde de schilder in 1932 op Bali, waar hij kennismaakte met de veel jongere Ni Pollok, die eerst zijn muze en later zijn echtgenote werd. Tussen de vele hotels, eethuisjes en strandbarretjes verdwijnt zijn museum in het niets. Ik ben vandaag de derde bezoeker. Zouden de twee Koreanen voor mij weten dat het de sterfdag van de schilder is? Zijn werk is een ode aan het leven op Bali. In felle kleuren toont hij ons de naaktheid van de mensen net zoals Gauguin het deed op zijn eiland. Vanop de veranda had de schilder een onbelemmerd zicht op het dagelijks ritueel van de getijden, de uitvarende vissersbootjes en de ondergaande zon. Een hoge muur moet nu de herinnering aan deze schilder beschermen.

Ik heb vandaag een varken, vastgebonden op een brommer, gezien. Zoals steeds is Hedwig razend enthousiast over het ongewone van het dagelijks leven. Ze is op bezoek bij vrienden in Denpasar en maakt van de gelegenheid gebruik om ons een bezoekje te brengen. Ann is dolgelukkig. Nu hoeft zij de volgende dagen niet alleen het lijdend voorwerp te zijn van mijn conversaties. Voor haar is alles nieuw en anders: de kinderen die met vliegers spelen in de felgroene rijstvelden, de oude man die kokosnoten verkoopt in een gammel stalletje, de vrouwen die met grote balen koopwaar naar de markt trekken. Voor haar reden tot verwondering, voor ons ondertussen een deel van ons dagelijks leven geworden.

Terwijl Ann naar de yogales gaat, trekken Hedwig en ik de kokswanten aan. Ik had gehoopt zelf achter het fornuis te mogen plaatsnemen en duchtig in de potten te mogen roeren. Spijtig genoeg blijft het interactieve deel beperkt tot af en toe eens roeren in de wok of een stukje tempeh frituren. De gerechten zijn lekker, maar ik mis de pittige smaak van de Thaise keuken.

Sir finished. Haar stem brengt me terug naar Ubud, naar de massagetafel. Ik kan mijn ogen amper openen. Ze merkt het en lacht me toe terwijl ze haar woorden herhaald: finished now.
Neen, wil ik haar antwoorden. Deze reis eindigt nooit.

Waar overschreden we de onzichtbare scheidingslijn tussen de bucolische appreciatie van Ubud en de hedonistische platvloersheid van Sanur?

In bussen worden ze aangevoerd. Melkwitte lichamen met overgrote Samsonites en minieme inhoud. Hier lijken alle dagen op elkaar. Borst(en) insmeren, rug insmeren en bakken maar. Een geslaagde vakantie wordt gemeten in vierkante centimeters bruine huid. Uitgezakte, moeizaam voortsleffende creaturen op hun dagelijks traject van hotelkamer tot strandstoel. Geprangd in badkledij uit een voorbije mode en een vorig maatje hamsteren ze vanaf de vroege ochtenduren de zonnestralen die het vaderland hun ontzegt. Haar zonneregime is rigoureus: half uur op de rug, half uur op de buik waarbij manlief de blootgestelde vleeshoeveelheid onder een witte beschermende laag laat verdwijnen. De zeldzame momenten van waakzaamheid worden doorgebracht in het literaire pantheon van de doktersoman. Manlief doodt ondertussen de tijd met het leegstaren van het zoveelste flesje Bintangbier. Op zijn T-shirt lees ik in verkleurde letters I love Ba. De elasticiteit van zijn singlet verbergt de laatste lettergreep -li op zijn rug.

De lokale winkeliers doen er alles aan om het zonnevee zo professioneel mogelijk het geld uit de zakken te slagen. Alles is hier zo goedkoop in vergelijking met het thuisland, dan gaan we toch niet krenterig doen? Confectiematen beginnen hier van maatje XXL en eindigen ergens in lappen stof die ook al beschermhoes voor de wagen gebruikt worden. Hun snit en kleuren herinneren mij aan de tijd dat Scott McKenzie de stad van de Golden Gate in de onsterfelijkheid zong. Ze dragen stichtende opschriften als I Love Bali, Bintang Beer, Fuck the fucking fuck en No money, no honey. Het laatste opschrift wordt tot mijn grote verrassing professioneel aangewend door een lokale verkoper die zo zijn eigen gewonnen honing aan de man brengt.

Restaurants spelen ook gretig in op de culinaire verlangens van hun gasten. Meer dan eens worden we gewaarschuwd dat Restaurant X niet alleen een happy hour heeft van 10 AM tot 10 PM, maar dat ze bovendien ook Hongaarse goulash, Vlaams stoofvlees en broodje kroket serveren.

Maar de hoofdprijs van de toeristenmaffia gaat met stip naar de tientallen geldwisselaars . Onwaarschijnlijke hoge wisselkoersen lokken niets vermoedende mensen naar hun winkeltje. Je hebt je dollars of euro's nog maar net bovengehaald of een maatje van de wisselaar zeikt je de oren van het hoofd: waar kom je vandaan? Hoe heet je? Waar logeer je? Een gans arsenaal afleidingsvragen wordt op je afgevuurd. Tijdens een onoplettend moment heeft wisselaartje de koers op zijn rekenmachine veranderd. Voor de tweehonderd dollar die je wisselt, krijg je 2.139.000 roepia. Op hun rekenmachine lees ik 213.900. In tussentijd ratelt maatje onophoudelijk verder. En wisselaartje telt: eenmaal, tweemaal, nogmaal. Hij legt 2 miljoen op de toonbank, telt nog 15.000 neer en vraagt of je 1.100 wisselgeld hebt (de rekenmachine toont immers 13.900 als laatste getallen). Ik wijs hem erop dat ik echter nog 139.000 roepia tegoed heb en dan begint het gezeik. Oh, ben ik vergeten te zeggen dat er vijf procent commissie is? Of dat bij nader onderzoek je dollarbiljet begint met het serienummer HL (heb ik dat al niet eens meegemaakt in Myanmar?) en dat die biljetten net in de categorie lagere wisselkoers vallen? Uiteindelijk heb ik het ganse arsenaal smoezen aanhoord en besluit met mijn ongewisselde dollars een andere wisselhaai aan de haak te slaan.

Of hij commissie rekent? Neen, natuurlijk niet.
Of de biljetten in orde zijn, serienummers enzo? Alles lijkt prima voor hem.
Ik lach zijn rekenmachinegefoefel weg en wijs hem erop dat de biljetten die hij stiekem achter de toog laat verdwijnen daarnet nog op mijn rechtmatig geldstapeltje lagen. Iets minder vriendelijk verzoek ik hem om me niet langer te bedriegen en me het rechtmatige bedrag uit te betalen. In een ultieme poging de zaak te redden, veegt hij de wisselkoers op zijn bord uit en schrijft een lagere koers op: Sorry, de koers was verkeerd. De nieuwe koers is de koers voor morgen. (deze man zou schatten verdienen op mijn werkplaats).
Ik vraag hem beleefd of er in Sanur 1 maffiabaas is die de ganse handel controleert, of dat er meerdere malfide bendes aan het werk zijn. Mijn vraag levert een verhitte woordenwisseling op tussen wisselaartje en zijn afleidingsmaatje. Deze laatste schudt schaapachtig het hoofd: only one. Het eerste eerlijke antwoord.

Cafe Latte? Capuccino? Ristretto?
Onze monden vallen open van verbazing. Enkele dagen geleden zou onze vraag naar een tasje koffie met een onverschillig meio (wat zoveel betekent als: we hebben het niet of je denkt toch niet dat ik voor twee mensen moeite ga doen) weggeglimlacht zijn. Het hectische Chinese bestaan heeft plaatsgemaakt voor een relaxed dolce far niente. Welkom op Bali.

Zodra we het aircokoele vliegtuig verlaten, worden we omhelsd door de tropische vochtige hitte. Alvorens we in het land toegelaten worden, moeten we grondig gedesinfecteerd worden. Bagage en passagiers passeren een voor een de menselijke carwash die eventuele sporen van varkensgriep wegsproeit. Na gekke koeien, blauwtongige schapen en hoestende vogels is het de beurt aan het varken om een nieuwe pandemie over de wereld te verspreiden. Van airhostess, verkoper in de duty-free tot douanebeambte gaan schuil achter een beschermend mondmasker. Tot op heden zijn 11.000 mensen aangetast. Een beperkt aantal zal het virus niet overleven. Op 22 mei werd de wereldbevolking geschat op 6.781.521.494. (volgens wikipedia). We lopen statistisch een risico van 0.00016%. Waarom geloven vele mensen dan dat zij steevast tot die groep zullen behoren?

Zoals afgesproken staat Blue Eyes ons op te wachten in de aankomsthal. Langs smalle baantjes die amper voldoende ruimte bieden om de wriemelende verkeersstroom in goede banen te leiden, rijdt hij ons naar Ubud. De avondzwoelte kleeft zweterig op ons lichaam. We verlangen naar een douche. De Balinees met felblauwe ogen zwijgt tijdens de rit geen moment. We zijn verbaasd over zijn kennis van de Engelse taal. Voor het eerst in maanden kunnen we ons opnieuw uitdrukken in volzinnen, maar toch betrappen we er ons meermaals op onze woorden kracht bij te zetten met gebaren.
We ruiken gebakken rijst en look die vanuit het niets de wagen binnenzweven. De autolampen verlichten slechts enkele meters, de rest hult zich in de een kleed van avondzwart. In de guesthouse worden we aangesproken als friends of Mister Tom. Ook tijdens het ontbijt worden we extra in de watten gelegd. We vragen ons af wat een maffiafiguur die Mr. Tom hier wel moet zijn ;-)
Overvloedige plantengroei tovert de omringende binnentuin om tot een oase van rust. We trekken ons terug op ons terras in het gezelschap van Dhr. H. Murakami en Mevr. E. George. Werken naast de deur drillen ons echter terug naar de non-literaire realiteit. Aan de receptie begrijpt men ons probleem, maar door de werken naast te deur is stilte ver te zoeken. We besluiten een andere guesthouse te zoeken.

Transport? Taxi? Where you go? Maybe tomorrow? De chauffeurs liggen lui geleund tegen hun wagens. Iedereen probeert een graantje mee te pikken van de toeristische aanwezigheid. Zo slagen ze er misschien om hun karig loon van nog geen 70 dollar per maand een beetje op te krikken. Het enige dat we nu willen is rust. Geen probleem. Maybe later, knikken ze vriendelijk een goedendag.
Dagen vliegen voorbij in een web van ledigheid. We struinen langs prachtige designwinkeltjes, lezen voor het eerst in lange tijd een krant, laten onze spieren tot een opperste extase van rust masseren en genieten van een heerlijke fusionkeuken met een glaasje Chardonnay erbij. Ann geniet van yogalessen terwijl ik me in het Blanco Renaissance Museum laat overweldigen door de picturale expressie van de Dali van Bali, don Antonio Blanco.

Een week vliegt voorbij. We ruilen het kunstenaarsparadijs Ubud voor de stranden van Lovina. Hier maken we voor het eerst sinds Cambodia een strandwandeling. We delen het grijszwarte vulkaanzandstrand met de lokale vissersbevolking. Veel zwerfvuil, maar ook veel hartelijke hello's. In Lovina is er volgens onze reisgids niets te beleven, en gelukkig klopt dit. In sneltreinvaart verdwijnen uitgelezen boeken uit onze rugzakken. Strandverkopers trachten ons tevergeefs te overhalen om te gaan snorkelen of naar dolfijnen te gaan kijken. Vanop ons terras observeren we de bootjes tegen een weekblauwe achtergrond van een vroege ochtend en genieten 's avonds van de zon die deze kant van de aardbol verlaat. Het echte toeristisch seizoen begint pas eind juni. Teveel kamers, te weinig gasten.

De mist kruipt vanuit de heuvels langs boomkruinen naar de randen van de vallei. In nog geen kwartier is de omgeving verdwenen in de duifgrijze mist. Met de mist komen de regens. Ik kan uren naar de regen luisteren, hoe hij 's nachts op de pannen zijn eigen watersymfonie componeert, hoe hij tijdens de dag onstuitbaar een watergordijn optrekt. Over de dikte van de druppels, hun geluid op de bladeren, hoe ze aanvoelen op je gezicht, je kledij doordringen met een warme vochtigheid. Langzaam kruipen kruinen en heuvels uit de mist tevoorschijn. In de heuvels van Munduk, een gehucht op de weg van Lovina naar Denpasar, trekken we tussen regenbuien door langs koffie- en cacaoplantages naar twee watervallen.

We zijn klaar voor een nieuwe uitdaging. We trekken naar Sanur, een toeristische kustplaats in het zuidoosten. Nog geen Kuta (vergelijk dit met Benidorm tijdens de zomermaanden) maar toch wel druk. De volgende dag nemen we afscheid van Munduk en gewapend met een kritische observatieblik duiken we in het leven zoals het is … Sanur.

Om duizend jaar geschiedenis te zien, ga je naar Beijing. Om het hedendaagse China te zien, moet je in Shanghai zijn. (Chinees gezegde)

Nog 361 dagen scheiden Shanghai van haar wereldoptreden. Na de Olympische Spelen in Beijing is het de beurt aan de stad aan de Huangpurivier om de wereld te verbazen met de nieuwe Grote Sprong Voorwaarts. In de ganse stad weerklinkt koortsachtige werfactiviteit. Tientallen gebouwen verschuilen zich achter een sluier van renovatie. Overal in het straatbeeld duiken blauwe abstracte figuurtjes op, de mascotte van de Wereldtentoonstelling die op 1 mei 2010 haar deuren opent.

(foto van Shanghai uit de oude doos)

Niets herinnert nog aan het bescheiden vissersdorpje dat Shanghai was in de 18e eeuw. De Opiumoorlog en de daaropvolgende Chinese nederlaag zette de deur open voor de Westerse mogendheden. Sindsdien is de groei van dorp naar metropool nooit opgehouden. De Franse journalist Albert Londres omschreef het als volgt: 'Er zijn steden waar kanonnen worden gemaakt en steden waar ham wordt geproduceerd. In Shanghai maakt men geld.'

(inspectie van de verkoopstroepen)

In deze heksenketel is rust ver te zoeken voor twee mensen die reeds acht maanden onderweg zijn. In Nankingstraat, de shoppingader die meer dan 5 km lang is, worden we elke vijf meter aangesproken om tassen, schoenen, uurwerken of dvd's te kopen. In verdoken achterkamers achter bonafide winkeltjes speelt zich een ganse spiegeleconomie af. Copyright wordt hier niet ten onrechte beschouwd als the right to copy. Sporadische razzia's moeten de indruk wekken dat de authoriteiten het probleem willen aanpakken. Maar de Chinese handelsgeest primeert: voor elke vraag moet er een aanbod zijn, al dan niet legaal. Aan de deuren van immense winkelgalerijen wachten ongeduldige shoppers tot hun koopmekka opent. Het personeel staat in militaire slagorde op straat, krijgt een verkoopsdrill en doet daarna samen verplichte turnoefeningen.

Antwerp lies along the river Scheldt at the heart of North Western Europe. (…) Antwerp is precisely what you would expect from a city: heartwarming, unaffected but also lively and cosmopolitan and variegated. (…) lees ik in de brochure A story of the image, old and new masters from Antwerp. De tentoonstelling in het Shanghai Art museum exposeert namen als Van Dyck, Rubens en Tuymans. Braeckman, Bijl en Claerbout. Terwijl we door de tentoonstelling dwalen, wijken tijd en ruimte. Dit is niet langer Shanghai in mei 2009, maar Antwerpen mei 2008. Ik wandel over de gedempte Zuiderdokken richting Muhka, ik laat me drijven langs de zalen, laat kunst en stilte op me inwerken, vorm mijn eigen ervaringstentoonstelling. De realiteit roept me terug. Chinees museumbezoek is een fotografiewedloop. Ondanks de aanwezige verbodstekens en suppoosten wordt elk kunstwerk vluchtig gefotografeerd, het familielid met obligate v-vingergebaar als middelpunt van de compositie. Persoonlijke meningen worden luidop gefulmineerd en dikwijls met een apprecierende rochel afgesloten. In sneltreinvaart worden zalen en kunstwerken afgewerkt: fast-foodcultuur. Thuis zal men wel naar de foto's kijken.
Na het museumbezoek wandelen we door het aanpalende Park van het Volk. Twee studentes spreken ons aan. Of ze hun Engels mogen oefenen. Meestal leidt dergelijke oefening tot een veel te dure theeceremonie. Een kwartiertje later en veel verkoopspraatjes verder druipen ze af op zoek naar gewilligere slachtoffers. Students? Practising English? Wonderful. Het koppel zestigers op gympen met witte sokken is onmiddellijk gecharmeerd door de vriendelijke studentes. Ze zijn nog maar twee dagen in China en everything is great.

(nu begrijpt u ook meteen de bijnaam de flessenopener)

( zicht vanuit de Jinmaotoren)

Via een futuristische tunnel onder de Bund bereiken we Pudong, het economische hart van de stad. Shanghai is een stad van records: het hoogste hotel ter wereld, de grootste luchthaven van China, het grootste aantal mobiele telefoons. Meer dan drieduizend wolkenkrabbers reiken naar de sterren die achter een deken van welvaartssmog verscholen gaan. Meer dan tweeduizend andere bouwprojecten wachten op voltooiing. Vanop de 88ste verdieping van de Jinmaotoren hebben we een prachtzicht op de bouwwerf die Shanghai momenteel is. De nabijgelegen Financial Tower – bekend als de flessenopener - heeft een nieuw hoogterecord gevestigd met meer dan honderd verdiepingen. De plannen van de Torre Bionica met een hoogte van anderhalve kilometer zijn door de crisis voorlopig van de tekentafel verdwenen. Met een snelheid van 9 meter per seconde voert de torenlift ons weer naar de begane grond. Vanop de promenade bewonderen we de architectuur aan de overzijde van de rivier. Vandaag staan hier nog steeds de mooiste voorgevels van het Shanghai tijdens de roerige jaren 20. Het Peace Hotel, parel aan de kroon van toenmalig tycoon Victor Sassoon, verschuilt zich achter een renovatiesluier. Ooit was dit het hoogste gebouw van de Bund. De torens en wolkenkrabbers aan deze kant van de rivier lachen met de dwergen aan de overzijde. De maalstroom voert ons dieper in de stad en haar monumenten: musea, huizen van beroemde Chinese politici, een acrobatisch optreden en de opera. Ze razen in sneltreinvaart voorbij.

(pareltjes van architectuur op de Bund)

Tot 23 uur prijzen de eethuizen aan de overzijde van ons hotel luidkeels hun spijskaart aan. We kunnen niet slapen. De kamer is bloedheet. De airco heeft het laten afweten. Bij de receptie stuit ik op lach 24: en-wat-wil-je-dat-ik-daaraan-doe-lach. We betrappen er onszelf op dat we de dagen in China beginnen af te tellen. We zijn verzadigd. China is een minnares die teveel van je vergt. Onze zintuigen hebben een L3-overkill: licht-,lucht- en lawaai. Die nacht word ik wakker van lawaai in de gang. Aan beide kanten van de gang staan -naar aloude Chinese gewoonte- kamerdeuren open, het volume van de televisie op maximum, een mist van sigarettenrook, de kamer vol roepende Chinezen. Het is half twee. Niet alleen New York is een stad die nooit slaapt. Na twee en een halve maand China zijn we dringend aan rust toe, rust die we hopen te vinden op Bali.